Di daân ñaõ xaây döïng Hoa Kyø, vaø ña soá coâng nhaân Hoa Kyø ngaøy nay laø con chaùu cuûa di daân.
Nhöng coâng nhaân di daân raát thöôøng bò caùc trôû ngaïi taïi nôi laøm vieäc, töø kyø thò ñoái vôùi caùc di daân coù giaáy tôø hôïp leä cho ñeán boùc loät taøn nhaãn caùc coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø. Theo Sôû Di Truù vaø Nhaäp Tòch lieân bang, moãi naêm coù khoaûng 1.1 trieäu ngöôøi nhaäp cö vaøo Hoa Kyø, vaø hôn moät phaàn tö nhöõng ngöôøi môùi böôùc vaøo thò tröôøng lao ñoäng ngaøy nay laø sinh taïi nöôùc ngoaøi.
Ñaïo Luaät Caûi Toå vaø Kieåm Soaùt Di Truù naêm 1986 caám kyø thò trong vieäc laøm vì nguoàn goác quoác gia hoaëc tình traïng quoác tòch. Ñoàng thôøi, IRCA ñoøi hoûi caùc haõng sôû phaûi phoái kieåm laø taát caû caùc nhaân vieân, baát luaän coù quoác tòch Hoa Kyø hay khoâng, ñeàu phaûi coù pheùp laøm vieäc taïi Hoa Kyø. Haõng sôû coù theå ñoøi hoûi baèng chöùng veà tính danh, chaúng haïn nhö baèng laùi xe, hoaëc I.D. do tieåu bang caáp, vaø giaáy pheùp laøm vieäc, chaúng haïn nhö theû An Sinh Xaõ Hoäi hoaëc giaáy khai sinh cuûa Hoa Kyø. Moät soá vaên kieän chöùng minh ñöôïc caû tính danh vaø pheùp laøm vieäc, chaúng haïn nhö soå thoâng haønh Hoa Kyø, chöùng thö nhaäp tòch, theû ngoaïi kieàu thöôøng truù hoaëc giaáy pheùp laøm vieäc cuûa Sôû Di Truù vaø Nhaäp Tòch. Nhöng caùc haõng sôû khoâng ñöôïc ñoøi hoûi loaïi giaáy tôø nhaát ñònh naøo ñoù hoaëc ñoøi hoûi theâm vaên kieän khaùc neáu nhöõng vaên kieän xuaát trình xem coù veû ñuùng thöïc.
Veà maët phaùp lyù, haõng sôû khoâng ñöôïc töø choái tuyeån duïng moät coâng nhaân, duø laø coâng daân hoaëc khoâng phaûi laø coâng daân nhöng coù giaáy tôø ñaày ñuû, chæ vì ngöôøi ñoù coù teân ngoaïi quoác, coù gioïng phaùt aâm laï hoaëc sinh taïi nöôùc ngoaøi. Quyù vò khoâng caàn phaûi laø coâng daân môùi ñöôïc laøm vieäc taïi Hoa Kyø. Tuy nhieân, haõng sôû ñöôïc pheùp tuyeån duïng moät coâng daân thay vì moät ngöôøi khoâng phaûi laø coâng daân neáu caû hai ñeàu coù khaû naêng nhö nhau, hoaëc neáu loaïi coâng vieäc ñoù ñoøi hoûi phaûi coù quoác tòch Hoa Kyø theo luaät lieân bang, tieåu bang hoaëc ñòa phöông, hoaëc theo hôïp ñoàng chính phu.
Caùc tröôøng hôïp haõng sôû kyø thò vi phaïm IRCA goàm:
- Töø choái tuyeån duïng ngöôøi coù pheùp laøm vieäc, hoaëc sa thaûi moät nhaân vieân vì nhaân vieân ñoù sinh taïi nöôùc ngoaøi, troâng coù veû nhö ngöôøi ngoaïi quoác hoaëc coù teân ngoaïi quoác hoaëc phaùt aâm coù gioïng ngoaïi quoác;
- Chæ ñoøi hoûi nhöõng ngöôøi troâng coù veû hoaëc noùi vôùi gioïng ngoaïi quoác hoaëc thuoäc goác quoác gia naøo ñoù môùi phaûi xuaát trình giaáy tôø chöùng minh tính danh vaø giaáy pheùp laøm vieäc;
- Ñoøi hoûi caùc coâng nhaân taân tuyeån phaûi xuaát trình nhieàu vaên kieän hôn möùc luaät ñònh.
Neáu quyù vò nghó raèng mình bò kyø thò vì laø coâng nhaân di daân, quyù vò coù theå noäp ñôn khieáu naïi vôùi hai nôi. Neáu haõng sôû quyù vò coù töø boán ñeán 14 nhaân vieân, quyù vò coù theå goïi ñieän thoaïi cho Phoøng Bieän Lyù Ñaëc Bieät-cô quan thi haønh phaùp luaät-taïi soá mieãn phí 1-800-255-7688. Neáu quyù vò laøm vieäc cho moät haõng lôùn hôn, quyù vò coù theå noäp ñôn khieáu naïi vôùi vaên phoøng UÛy Hoäi Ñaëc Traùch Cô Hoäi Ñoàng Ñeàu Trong Vieäc Laøm gaàn nhaát UÛy Hoäi Ñaëc Traùch Cô Hoäi Ñoàng Ñeàu Trong Vieäc Laøm hoaëc quyù vò coù theå goïi soá 1-800-669-4000.
Ñôn khieáu naïi phaûi ñöôïc noäp trong voøng 180 ngaøy sau ngaøy xaûy ra tröôøng hôïp bò caùo giaùc laø kyø thò vaø trong ñôn phaûi coù teân, ñòa chæ vaø soá ñieän thoaïi cuûa haõng sôû, baûn chaát cuûa tröôøng hôïp kyø thò vaø ngaøy hoaëc nhöõng ngaøy xaûy ra kyø thò.
Ñeå choáng laïi naïn kyø thò, boùc loät vaø löông boång baát coâng ngaøy caøng gia taêng ñoái vôùi caùc coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø, EEOC ñaõ baét ñaàu thi haønh caùc ñieàu leä ñeå baûo veä cho caùc coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø.
Theo caùc höôùng daãn veà chính saùch cuûa EOC, "Caùc ñaïo luaät cuûa lieân bang veà vaán ñeà kyø thò baûo veä cho taát caû caùc nhaân vieân taïi Hoa Kyø, baát luaän hoï coù quoác tòch hoaëc coù pheùp laøm vieäc hay khoâng. Haõng sôû nay khoâng ñöôïc pheùp kyø thò caùc coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø cuõng nhö khoâng ñöôïc kyø thò baát cöù nhaân vieân naøo khaùc. Do ñoù EEOC seõ baûo ñaûm laø khi thi haønh luaät, caùc coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø cuõng ñöôïc baûo veä nhö taát caû caùc coâng nhaân khaùc.
"Nhìn nhaän raèng caùc ñaïo luaät veà lao ñoäng cuûa lieân bang khoâng phaân bieät veà goác ngoaïi quoác, caùc toøa aùn noùi chung cuõng phaùn quyeát raèng taát caû caùc coâng nhaân ñeàu ñöôïc baûo veä theo caùc ñaïo luaät ñoù, baát luaän hoï coù quoác tòch hoaëc coù pheùp laøm vieäc hay khoâng."
Muoán bieát theâm chi tieát, haõy gheù ñeán trang web cuûa EEOC ñeå xem phaàn giaûi thích chính saùch cuûa hoï ñoái vôùi caùc coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø.
Vaøo naêm 1999, ñaïi hoäi AFL-CIO ñaõ thoâng qua moät quyeát nghò keâu goïi caûi toå quan troïng chính saùch di tru, goàm caû aân xaù cho caùc coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø vaø thay bieän phaùp cheá taøi ñoái vôùi caùc haõng sôû tuyeån duïng coâng nhaân khoâng coù giaáy tôø baèng moät chính saùch nhaèm ngaên ngöøa haõng sôû laïm duïng coâng nhaân di daân. Luaät hieän haønh ñeå cho caùc haõng sôû boùc loät coâng nhaân di daân. Caùc laõnh tuï AFL-CIO noùi raèng nhieàu haõng sôû ñaõ thueâ hoï laøm vieäc vôùi löông thaáp trong caùc ñieàu kieän laøm vieäc toài taøn, roài sa thaûi hoï hoaëc giao cho INS vì hoï khoâng coù giaáy tôø neáu hoï tìm caùch ñoøi hoûi caùc quyeàn cuûa hoï taïi nôi laøm vieäc hoaëc muoán coù tieáng noùi taïi nôi laøm vieäc baèng caùch thaønh laäp coâng ñoaøn.
Sau ñaây laø moät soá website höõu ích, maø ña soá ñeàu coù caùc ñöôøng noái veà caùc quyeàn cuûa di daân:
Haõy nhôù: Caùch hay nhaát ñeå baûo veä caùc quyeàn cuûa quyù vò taïi nôi laøm vieäc laø phaûi coù tieáng noùi trong coâng vieäc baèng caùch thaønh laäp coâng ñoaøn!
